شرح زندگاني هوشنگ گلشيري

هوشنگ گلشيري در سال 1316در اص�هان به‌دنيا آمد. در سال 1321همراه با خانواده به آبادان ر�ت.

از سال 1321تا 1334در آبادان اقامت داشت که اين دوره از زندگيش را بايد شكل‌دهنده� حيات �كري و احساسي او دانست. پدرش كارگر بنا، سازنده� مناره‌هاي شركت ن�ت بود، و ما مدام از خانه‌اي به خانه� ديگر مي ر�تند. از سال 1334 تا 1352 هم در اص�هان زيسته است.گلشيري اولين داستانش را در سال 1337زماني که در د�تر اسناد رسمي کار مي کرد نوشت.

پس از گر�تن ديپلم، معلم شد، در دهي دورا�تاده در سرراه اص�هان به يزد. گلشيري در سال 1338 تحصيل در رشته� ادبيات �ارسي را در دانشگاه اص�هان آغاز كرد. آشنايي با انجمن ادبي صائب در همين دوره نيز ات�اقي مهم در زندگي او بود.

شركت در جلسات انجمن صائب زمينه‌ساز آشنايي با برخي اهل قلم آن روز اص�هان شد كه در نشست‌هاي ادبي ديگر تداوم يا�ت. آشنايي با برخي �عالان سياسي در اين جلسات او را وارد عرصه� �عاليت سياسي كرد كه به دستگيري‌اش در اواخر سال 1340 انجاميد. در پايان شهريور 1341 از زندان آزاد و در همان سال از دانشكده� ادبيات دانشگاه اص�هان �ارغ‌التحصيل شد.

در اين زمان ديگر چند شعر و يك داستان از او در مجلات پيام نوين، �ردوسي، و كيهان ه�ته به چاپ رسيده بود. اين نشست‌هاي ادبي كه به دليل حساسيت ساواك در خانه‌ها ادامه يا�ت، هسته� اصلي جنگ اص�هان شد.

از شماره� دوم ابوالحسن نج�ي، احمد مير علايي، ضياء موحد و بعدتر تعدادي از نويسندگان و شاعران جوان به حلقه� همكاران پيوستند. جنگ اص�هان كه اين جمع را به عنوان قطبي در ادب معاصر شناساند كمابيش با همين تركيب تا سال 1360 در يازده شماره منتشر شد. گلشيري تعدادي از داستان‌هاي كوتاه و چند شعر خود را در شماره‌هاي مختل� جنگ به چاپ رساند. در سال 1347، اين داستان‌ها را در مجموعه� مثل هميشه منتشر كرد.

گلشيري و تعدادي از ياران جنگ اص�هان، در سال 1346، همراه با عده‌اي ديگر از اهل قلم در اعتراض به تشكيل كنگره‌اي �رمايشي از جانب حكومت وقت بيانيه‌اي را امضا كردند و با تشكيل كانون نويسندگان ايران در سال 1347 به عضويت آن درآمدند. در سه دوره �عاليت كانون در جهت تحقق آزادي قلم و بيان و د�اع از حقوق صن�ي نويسندگان، گلشيري همواره از اعضاي �عال آن باقي ماند. در دوره‌هاي دوم و سوم �عاليت كانون، به عضويت هئيت دبيران نيز انتخاب شد.

رمان شازده احتجاب را در سال 1348، و رمان كريستين و كيد را در سال 1350 منتشر كرد. در اواخر 1352، براي بار دوم به مدت شش ماه به زندان ا�تاد و به مدت پنج سال نيز از حقوق اجتماعي، از جمله تدريس محروم شد. ناچار در سال 1353 به تهران آمد. در تهران با بعضي از ياران قديمي جنگ كه ساكن تهران بودند و عده‌اي ديگر از اهل قلم جلساتي ه�تگي برگزار كردند. مجموعه داستان نمازخانه� كوچك من (1354) ، و جلد اول رمان بره� گمشده� راعي (1356) حاصل همين دوره بود. در سال 1354، نمايشنامه‌اي از او به نام سلامان و ابسال به روي صحنه آمد. اين نمايشنامه هنوز منتشر نشده است.
در سال 1356، تدريس در گروه تئاتر دانشكده� هنرهاي زيباي دانشگاه تهران را به صورت قراردادي آغاز كرد. در پائيز همين سال، گلشيري در ده شب شعري كه كانون نويسندگان ايران‌با همكاري انجمن �رهنگي ايران و آلمان - انستيتو گوته - در باغ اين انجمن بر پا داشت، سخنراني‌اي با عنوان جوانمرگي در نثر معاصر �ارسي ايراد كرد. در بهمن همين سال، برنده� جايزه� �روغ �رخزاد شد. در تابستان 1357، براي شركت در طرح بين‌المللي نويسندگي به آيواسيتي در آمريكا س�ر كرد. در چند ماه اقامت در خارج از كشور در شهرهاي مختل� سخنراني كرد و در زمستان 1357، پس از بازگشت به ايران، به اص�هان ر�ت و تدريس در دبيرستان را از سر گر�ت.

گلشيري در بهمن 1358 معصوم پنجم را منتشر كرد. سال 1361 آغاز انتشار گاهنامه� نقد آگاه بود. مطالب اين گاهنامه را شورايي متشكل از نج� دريابندري، هوشنگ گلشيري، باقر پرهام و محسن يل�اني (بعدتر، محمدرضا باطني) انتخاب مي‌كردند. انتشار اين نشريه تا سال 1363 ادامه يا�ت.

در اواسط سال 1362، گلشيري جلسات ه�تگي داستان‌خواني را كه به جلسات پنج‌شنبه‌ها معرو� شد، با شركت نسل جوان‌تر داستان‌نويسان آغاز كرد. در اين جلسات كه تا اواخر سال 1367 ادامه يا�ت،نويسندگاني چون اكبر سردوزامي، مرتضي ثق�يان، محمود داوودي، كامران بزرگ‌ نيا، يارعلي پورمقدم، محمدرضا ص�دري، اصغر عبداللهي، قاضي ربيحاوي، محمد محمدعلي، ناصر زراعتي، رضا �رخ�ال، آذر ن�يسي، بيژن بيجاري، عبدالعلي عظيمي، علي موذني، عباس معرو�ي، منصور كوشان، شهريار مندني‌پور، منيرو رواني‌پور شركت داشتند.

در اين جلسات آثار منتشر شده‌اي از شهرنوش پارسي‌پور، سيمين دانشور، تقي مدرسي، محمود دولت‌آبادي، رضا جولايي، ابوالحسن نج�ي، رضا براهني، نج� دريابندري و اكبر رادي نيز با حضور خود آنها نقد و بررسي شد.

جبه‌خانه در سال 1362 و حديث ماهيگير و ديو در سال1363 منتشر شد. گلشيري از اواخر سال 1364، با همكاري با مجله� آدينه از اولين شماره� آن، و پس از آن، دنياي سخن، و پذيرش مسئوليت ص�حات ادبي م�يد براي ده شماره (65 تا 66) دور تازه‌اي از كار مطبوعاتي خود را در حالي آغاز كرد كه انتشار اين نشريات سرآغاز �ضاي تازه‌اي در مطبوعات ادبي بود. سردبيري ارغوان كه �قط يك شماره منتشر شد (خرداد 1370)، و سردبيري و همكاري باچند شماره� نخست �صلنامه� زنده رود (1371 تا 1372) ادامه� �عاليت‌‌هاي مطبوعاتي او تا پيش از سردبيري كارنامه بود. در سال 1368، در اولين س�ر به خارج از كشور پس از انقلاب براي سخنراني و داستان‌خواني به هلند (با دعوت سازمان آيدا)، و شهرهاي مختل� انگستان و سوئد ر�ت. در سال 1369 نيز براي شركت در جلسات خانه� �رهنگ‌ هاي جهان در برلين به آلمان س�ر كرد. در اين س�ر در شهرهاي مختل� آلمان، سوئد، دانمارك و �رانسه سخنراني و داستا‌ن‌خواني كرد. در بهار 1371 به آلمان، امريكا، سوئد، بلژيك و در بهمن 1372 هم به آلمان، هلند، بلژيك س�ر كرد.

مجموعه داستان پنج‌گنج در سال 1368 (سوئد) �يلمنامه� دوازده رخ در سال 1369، رمان‌هاي در ولايت هوا در سال 1370 (سوئد)، آينه‌‌هاي دردار (امريكا و ايران) در سال 1371، مجموعه داستان دست تاريك،دست‌روشن در سال 1374،و در ستايش شعر سكوت (دو مقاله� بلند در باره� شعر) در سال 1374 منتشر شد.
گلشيري تدريس ادبيات داستاني را كه پس از اخراج از دانشگاه مدت كوتاهي درد�تر مجله� م�يد ادامه داده بود، در سال 1369 با اجاره� محلي در تهران و برگزاري كلاس‌هاي آموزشي و جلسات آزاد ماهانه از سر گر�ت. در اين دوره كه به دوره� تالار كسري معرو� شد، ابوالحسن نج�ي،م.ع. سپانلو و رضا براهني نيز به دعوت گلشيري كلاس‌هايي برگزار كردند.

در كنار ادبيات و نقد معاصر، ضرورت شناخت متون كهن نيز از دلمشغولي‌هاي گلشيري بود. او به همراه دوستاني از اهل قلم در جلساتي ه�تگي، كه از سال 1361 آغاز شد و پانزده سالي ادامه داشت، بسياري از آثار كلاسيك �ارسي را بازخواني و بررسي كرد.

در �روردين 1376، اقامتي نه‌ماهه در آلمان به دعوت بنياد هاينريش بل �رصتي شد براي به پايان رساندن رمان جن‌نامه كه تحرير آن را سيزده سال پيشتر آغاز كرده بود. در همين دوره، براي داستان‌خواني و سخنراني به شهرهاي مختل� اروپا ر�ت و جايزه� ليليان هلمن/ دشيل همت را نيز دريا�ت كرد. در زمستان 1376، رمان جن‌نامه (سوئد) و جدال نقش با نقاش انتشار يا�ت.

گلشيري سردبيري ماهنامه� ادبي كارنامه را در تابستان 1377 پذير�ت و نخستين شماره� آن را در دي ماه همين سال منتشر كرد. در اين دوره جلسات بررسي شعر و داستان نيز به همت او در د�تر كارنامه برگزار مي‌شد. يازدهمين شماره� كارنامه به سردبيري او پس از مرگش در خرداد 1379 منتشر شد.

گلشيري در دوازدهم تيرماه 1378 جايزه� صلح اريش ماريا رمارك را در مراسمي در شهر ازنابروك آلمان دريا�ت كرد.اين جايزه به پاس آثار ادبي و تلاش‌هاي او در د�اع از آزادي قلم و بيان به او اهدا شد.در مهر ماه همين سال در آخرين س�رش در نمايشگاه بين‌المللي كتاب �رانك�ورت شركت كرد. سپس براي سخنراني و داستان‌خواني به انگلستان ر�ت.مجموعه� مقالات باغ در باغ در پاييز 1378 منتشر شد.

به دنبال يك دوره� طولاني بيماري، كه نخستين نشانه‌هاي آن از پاييز 1378 شروع شده بود، هوشنگ گلشيري در 16 خرداد 79 در بيمارستان ايرانمهر تهران در گذشت و در امامزاده طاهر در مهر شهر كرج به خاك سپرده شد.

مرجع: بنياد هوشنگ گلشيري